25/9/2008 - ŞİZOFRENİK BOZUKLUKLAR...PROF.NEVZAT YÜKSEL...BİLİNÇ IŞIĞI YIL:2 SAYI:15

ŞİZOFRENİK BOZUKLUKLAR

Prof. DR. Nevzat Yüksel

GÜTF Psikiyatri Anabilim Dalı

Tanım

•  
  •  
    •  
      •  
        • Şizofreni birçok davranış ve düşünce bozukluğuna neden olan beynin yapısında, fizyoloji ve kimyasında önemli değişikliklerin olduğu çok sistemli psikiyatrik bozukluklardan biridir.

Tarihsel bilgiler

•  
  •  
    •  
      •  
        • 1852 Morel bu hastalığa "demence précoce" adını vermiş, ergenlik döneminde başladığını ve yıkıma neden olduğunu vurgulamıştır.
        • Kahlbaum (1828-1899) katatoni
        • Hecker (1843-1909) hebefreni
        • Emil Kreapelin (1896)
          • Dementia praecox
          • Manik depresif psikoz
          • Paranoya

Eugene Bleuler (1857-1939) şizofreni kavramını getirmiştir.

•  
  •  
    •  
      •  
        • Bleuler  şizofrenide zihinsel işlevlerin (irade, biliş ve affekt) ayrıldığını ve değişik duyguların bir bütün oluşturmadığını vurgulamıştır.
        • Bleuler şizofrenide aşağıdaki dört belirtinin temel olduğunu belirtmiştir (4A belirtisi)
          • Otizm
          • Ambivalans
          • Affektif bozukluklar
          • Asosiyasyon bozuklukları

Sıklık

·         Hayat boyu risk % 1 kadardır.

·         Herhangi bir insanda bir yıl içinde şizofreni gelişme olasılığı 1/2000 kadardır.

·         İlk kez tedaviye alınma erkeklerde 15- 24 yaş arasında, kadınlarda ise 25- 34 yaşları arasında en yüksek düzeye ulaşmaktadır.

·         10 yaşından önce ve 50 yaşından sonra nadirdir.

·         Olguların % 90'ı 15- 54 yaşları arasındadır.

·         Olguların yaklaşık yarısı 20 yıl içinde intihar girişiminde bulunmakta, bunların % 10'u ise intiharı başarmaktadırlar.

·         Tüm şizofrenik olguların  % 23'ünün (%15.4-32.0) geç başlangıçlı (40 yaş üzeri) dır.

·         Düşük sosyoekonomik düzeylerde daha sıktır.

Nedenleri

Genetik

·         Birinci derece akrabalarda bu hastalığın görülme oranı % 10-15

·         Ebeveynlerden birisi şizofrenik ise çocuklarda görülme oranı % 12

·         İkisi şizofrenik ise bu oran % 35- 45 kadar olmaktadır.

·         Herhangi bir akrabasında şizofreni olan bir kişide bu oran % 2.5'a çıkmaktadır.

·         Dizigotlarda eş hastalanma oranı % 10 - 14, monozigotlarda % 40- 50 kadardır.

Şizofreniklerin akrabalarında bu hastalığın görülme sıklıkları (Gotesman, 1994)

Akrabalık	Hastalığın görülme sıklığı
Genel toplum	% 1
Hasta eşleri	% 2
Üçüncü derece akrabalar
İlk kuzenler	% 2
İkinci derece akrabalar
Amca- teyze	% 2
Yeğenler	% 4
Torunlar	% 5
Anne ve babadan biri aynı                    kardeşler	% 6
Birinci derece akrabalar
Anne- baba	% 6
Kardeşler	% 9
Çocuklar	% 13
Bir ebeveyni şizofreni olan çocuklar	% 17
Dizigot ikizler	% 17
Monozigot ikizler	% 48
İki ebeveyni de şizofreni olan çocuklar	% 46

Genler

·         COMT ·         5HT2a ·         SERT ·         DRD2 ·         DRD3 ·         Kalsinörin geni ·         22qDS ·         Sinapsin geni ·         Tirozin kinaz  reseptörü geni ·         HLA A9 ·         Adenozin deaminaz ·         Trinükleotid tekrarları

·         Kromozom aberasyonları ·         5q11-13 parsiyel trrizomi ·         P22q22 translokasyonu ·         9qh+ inversiyonu   Poligenik yatkınlık Stres diatez modeli

Enfeksiyonlar

·         Kış aylarında doğum şizofreni sıklığını etkiler.

·         Gebeliğin 6-7. aylarında influenza

Gelişimsel yetersizlik

·         Çocukluk dönemindeki nöromotor ve sosyal beceri eksikliği ile erişkin yaşamdaki şizofreni ile bağlantı kurulmaktadır.

·         İlkokulda spor becerileri ve el becerilerinde düşük performans ile ileride şizofreni gelişimi arasında  bağ vardır.

·         Doğum komplikasyonları fazladır.

·         Şizofreniklerde minör fiziksel anomaliler, kardeşlerinden  ve normal kontrollerden belirgin olarak daha fazla bulunmaktadır

Nörodejeneratif görüş

·         Nöral dejenerasyonun temel göstergesi olan gliozis postmortem çalışmalarda bulunmamaktadır. Hayvan deneylerinde gelişimin erken dönemlerinde gösterilmiştir.

·         Tedaviye direnç gelişmesi, her yinelemeden sonra remisyon için gerekli sürenin uzaması, her atakta tedavinin güçleşmesi şizofrenide ilerleyici patofizyolojik bir sürecin olduğunu düşündürmektedir.

Anatomik nedenler

• Temporo-limbik bölgeler, medial temporal lob yapıları

• Bazal gangliyonları: Davranış ve hareket bozukluklarından sorumludur.

• Frontal loblar, prefrontal korteks

• Talamus: Şizofrenide talamusun rolü konusunda bilgiler son yıllarda artmıştır. Talamus MSS'de duyusal girdiler için bir dağıtım panosu işlevi görür. Serebral korteks ve limbik yapılardan gelen ve onlara giden duyusal ve yüksek beyin işlevleri ile ilgili bilgileri filtreleyen ve geciktiren bir işlevi vardır.

• Hipokampus: Hipokampal NAA düzeyi düşer. Hipokampal yapısal değişiklikler düşünce bozuklukları ile bağlantılıdır.

Şizofrenide bozuk olan yollar:

1- Frontostriatal disfonksiyon:

2- Frontotemporal disfonksiyon:

3- Serebellumun

Biyokimyasal nedenler

Dopamin

·         Pozitif belirtilerden mezolimbik alanlardaki dopamin hiperaktivasyonu sorumludur.

·         Negatif belirtiilerden prefrontal korteksdeki dopamin hipoaktivasyonu sorumludur.

·         DA reseptör değişiklikleri

·         Dopamin –serotonin etkileşmesi

Serotonin-norepinefrin

·         Şizofrenide NE aktivitesinde artış olduğuna ait kanıtlar vardır.

·         Prefrontal kortekste 5HT₂ yoğunluk değişiklikleri bulunmaktadır.

Glutamatın rolü

·         NMDA/glutamat reseptör antagonisti olan PCP ve ketamin gibi maddeler insanda şizofreniyi taklit eden belirtilere neden olur.

·         Glutamaterjik yetersizlik vardır: Bu yetersizlik gelişimi bozarak nöroplastisiteyi engeller.

GABA

·         PFC’de GABA emilimi ve salınımı azalır.

·         Sentezden sorumlu GAD enzimi azalır.

·         Şizofrenide postmortem olgularda GABA_A yoğunluğu artma bulunmaktadır.

Nikotinik reseptörler

·         Şizofrenikler arasında sigara içme oranı % 40-100 kadar verilmektedir.

·         Pozitif belirtiler sigara içenlerde daha fazla olmaktadır.

·         Antipsikotik ilaç kullananlarda sigara içilmesi geç diskinezi için bir risk etkenidir.

·         Nikotin arka beyinde nikotinerjik ve kortikal glutamaterjik hücrelerde modülasyon yapıcı etkisi vardır.

Kalsiyum

·         Bos’ta Ca++ artar.

·         Şizofrenide uyarı ile trombositlerden Ca++ salınımı artar.

Psikotomimetik maddeler

·         Metionin, meskalin, psilosibin, dimetil triptamin vb.

Diğer biyokimyasal nedenler

·         Enkefalin ve endorfinlerin rolü kabul edilmekle birlikte önemi yeterince bilinmemektedir.

Beyin elektriksel aktivitesi

·         EEG’de non-spesifik anomali olasılığı artar.

·         Şizofrenide P300 dalgasının genliği düşer, latansı da uzar. Bu dalga çevresel değişijkliklerin farkedilmesi ve bellek güncellemesi ile ilgilidir.

·         PPI defisitleri vardır.

Toplumsal ve biyolojik çevre