25/9/2008 - Dostoyevski ve Felsefe...DİREN YARDIMLI...SAVAŞ EZGİ BİLİNÇ IŞIĞI YIL:2 SAYI:15

                        

Dostoyevski ve Felsefe...

      Varoluşçuluk, nihilizm, ateizm, sosyalizm, hıristiyanlık, rasyonalizm ve idealizm... Tüm bu kavramları romanın, bir roman olarak doğasını bozmadan sorgulamayı başarmış belki de tek yazar. Yaygın kanı onu bir varoluşçu olarak göstermektir. Nietzsche kendisine hayrandı, Sartre da öyle. Ama diğer tarafta Dostoyevski sıkı bir Hegel okuruydu, Kant'ı sevmezdi ama dikkate alırdı. Jean Jacques Rousseau'dan hoşlanmaz ama etkisinden de bir türlü kurtulamadığını itiraf ederdi. Ve onun "varoluşçuluğunu" çürütecek belki de en önemli satırlar, antikahramanın ilk kez kullanıldığı ve Varoluşçuların kutsal kitabı sayılabilecek Yeraltından Notlar'ın başına iliştirdiği kendi notuydu: "Kahramanın görüşleri yazarın görüşlerini yansıtmak zorunda değildir." Suç ve Ceza da bir insanın varoluşçu "kaygı ve endişeler"den idealizm ve romantizme yükselişini gösteren bir hikaye değil mi? Budala'da ise "iyi insanın bu dünyada çekeceği acıları" göstererek yine "insan trajedisi"ni konu alıyor ve varoluşçuluğa göz kırpıyordu. Ama burada da kahramanın katışıksız iyiliği ve inançlılığı varoluşçuluğun ve nihilizmin karşısına dikilmiş bir kale değil miydi? Ecinniler (ya da Cinler) bize sosyalizm ve nihilizm arasındaki gizli bağı hatırlatır ve yeri geldiğinde onunla apaçık dalga geçer. Tuhaf Bir Adamın Düşü adlı küçük romanı ise insanın "kirlenmesi" ve "kirletmesi" üzerine yazılmış büyüleyici küçük, fantastik bir hikaye... Hepsinde Varoluşçu edebiyatta bulabileceğimiz tat var (hatta hepsinden daha güçlü bir varoluşçuluk panoraması sunarlar bize), ama sonunda Dostoyevski nereye oturuyor? "Tanrı yoksa herşey mubahtır," diyen Dostoyevski mi, yoksa sadece kahramanlarından biri mi? Ve belki de hepsinin sonunda sorulması gereken soru: Bu büyük yazarın adının önüne illa bir -ist yamalamak doğru mu?